12 399 98 00
11 sierpnia - Dzień Konserwatora Zabytków!
Z tej okazji składamy serdeczne podziękowania i życzenia wszystkim konserwatorom - za pasję, profesjonalizm i troskę o to, by nasze dziedzictwo mogło zachwycać także przyszłe pokolenia. Życzymy wytrwałości, satysfakcji z codziennej pracy oraz wielu udanych realizacji.
Od ponad pół roku w powiecie wielickim działa Powiatowy Konserwator Zabytków, który czuwa nad ochroną i właściwym zagospodarowaniem naszego dziedzictwa. O jego roli, codziennych zadaniach oraz o tym, jakie sprawy mogą załatwić tu mieszkańcy, z Pauliną Lis Powiatowym Konserwatorem Zabytków - rozmawiała Angelika Waszkiewicz, kierownik Biura Promocji Powiatu Wielickiego. Zachęcamy do przeczytania całego tekstu – to świetna okazja, by dowiedzieć się, jak w naszym powiecie chronimy zabytki!
Jak ocenia Pani pierwsze miesiące funkcjonowania Urzędu Powiatowego Konserwatora Zabytków w powiecie wielickim?
Stanowisko Powiatowego Konserwatora Zabytków w Wieliczce funkcjonuje od 1 stycznia 2025 r. i od samego początku wzbudzało duże zainteresowanie mieszkańców i lokalnych środowisk dbających o dziedzictwo kulturowe. Po tym czasie można śmiało stwierdzić, że praca Powiatowego Konserwatora Zabytków jest oceniana pozytywnie, a inicjatywa powołania takiego stanowiska okazała się potrzebna i trafiona. Nowy Urząd cieszy się dużą popularnością — rośnie liczba zgłoszeń i pytań, a mieszkańcy coraz chętniej podejmują temat ochrony i właściwego zagospodarowania lokalnych zabytków. To wyraźny sygnał, że świadomość znaczenia dziedzictwa kulturowego w powiecie wielickim stale rośnie.
Co tak naprawdę mieszkańcy mogą załatwić u Powiatowego Konserwatora Zabytków?
Przede wszystkim mieszkańcy mogą uzgodnić wszelkie sprawy dotyczące obiektów i obszarów ujętych w gminnej ewidencji zabytków i zlokalizowanych w strefach ochrony konserwatorskiej na terenie całego powiatu wielickiego oraz w granicach układu urbanistycznego historycznego miasta Wieliczka wpisanego do rejestru zabytków. Są to między innymi remonty i budowy budynków, montaż urządzeń technicznych, takich jak klimatyzatory, czy panele fotowoltaiczne, a także wymiana pokrycia dachowego, stolarki okiennej i drzwiowej oraz ogrodzeń wraz z bramami i furtkami. Powiatowy Konserwator Zabytków wydaje również zalecenia konserwatorskie i pozwolenia na umieszczanie reklam, tablic informacyjnych, czy szyldów na obiektach wpisanych do rejestru zabytków oraz w ich otoczeniu, z uwzględnieniem aranżacji witryn sklepowych i przestrzeni przed lokalami np.: dekoracji i ogródków gastronomicznych. Uzgadniamy też ustawianie obiektów tymczasowych takich jak wiaty garażowe, itp. W Biurze Powiatowego Konserwatora Zabytków mieszkańcy układu urbanistycznego historycznego miasta Wieliczka mogą zgłaszać również wszelkie sprawy związane z usuwaniem drzew i krzewów oraz nasadzeniami roślin. Dzięki temu mieszkańcy mają pewność, że planowane prace są zgodne z przepisami i nie zagrażają wartościom zabytkowym.
Co to jest historyczny układ uranistyczny?
Układ urbanistyczny to przestrzenne założenie miejskie zawierające zespoły budowlane, pojedyncze budynki i formy zaprojektowanej zieleni, rozmieszczone w układzie historycznych podziałów własnościowych i funkcjonalnych, w tym ulic lub sieci dróg. Układ urbanistyczny historycznego miasta Wieliczki został wpisany do rejestru zabytków w dniu 22.06.1977 r. w celu ochrony XII wiecznego rozplanowania centrum miasta – strefa bezpośredniej ochrony konserwatorskiej (w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego oznaczona jako K1) oraz otoczenia – strefa pośredniej ochrony konserwatorskiej (w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego – K2). W praktyce oznacza to między innymi konieczność uzgadniania z konserwatorem zabytków wszelkich prac mających wpływ na wygląd układu urbanistycznego, w tym budowy nowych budynków i obiektów tymczasowych, remontów istniejących nieruchomości, kapliczek, figur itp. i usuwania drzew i krzewów.
Czy mieszkańcy chętnie korzystają z możliwości konsultacji na miejscu?
Tak, mieszkańcy chętnie z tego korzystają. Często składany wniosek poprzedzony jest konsultacjami w zakresie form ochrony i wymaganej dokumentacji. Praca Konserwatora nie ogranicza się do wydawania decyzji zza biurka — sprawy są dokładnie analizowane i weryfikowane również w terenie. Dzięki temu mieszkańcy wiedzą, jakie dokumenty przygotować, co przyspiesza cały proces.
Jakie pytania lub problemy najczęściej zgłaszają mieszkańcy?
Zdecydowanie najczęściej spotykamy się z pytaniami o zakres kompetencji Biura Powiatowego Konserwatora Zabytków, które jest nową jednostką i mieszkańcy mają wątpliwości, czy zakres prac, który chcą przeprowadzić wymaga uzgodnienia i do kogo zwrócić się z wnioskiem. Wiele pytań dotyczy remontów budynków w zakresie wymiany pokrycia dachowego i zmiany koloru elewacji. Mieszkańcy często pytają również o możliwość dostosowania zabytków do współczesnych potrzeb, ale trzeba pamiętać, że nie każdy obiekt da się w pełni adaptować, czy unowocześnić. Wszelkie decyzje Powiatowego Konserwatora Zabytków muszą być zgodne z przepisami prawa, takimi jak m.in. Ustawa o ochronie i opiece nad zabytkami oraz merytorycznymi zasadami ochrony zabytków, które wywodzą się zarówno z polskiej, jak i międzynarodowych doktryn konserwatorskich, m.in. wytyczne Generalnego Konserwatora Zabytków, czy Karta Wenecka, czyli Międzynarodowa Karta Konserwacji i Restauracji Zabytków i Miejsc Zabytkowych z 1964 r. Ważnym aspektem są również decyzje i zalecenia Małopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków wydane wcześniej w odniesieniu do danego obiektu i obszaru, ponieważ praca Powiatowego Konserwatora Zabytków stanowi ich spójną kontynuację. Często pojawia się więc konieczność szukania i wypracowania kompromisów, żeby zachować wartość historyczną obiektu i jednocześnie umożliwić praktyczne korzystanie z zabytku.
Jakie wyzwania widzi Pani w codziennej pracy Konserwatora?
Jednym z największych wyzwań jest konieczność stałego podnoszenia świadomości mieszkańców na temat ochrony zabytków i tego, że wiele prac wymaga wcześniejszych uzgodnień. Ważne jest, aby właściciele obiektów i terenów objętych ochroną zdawali sobie sprawę, że samowolne prace budowlane, remonty, czy adaptacje, mogą szkodzić zabytkom i często są po prostu nielegalne. Dlatego tak duży nacisk kładziemy na edukację i rozmowy z mieszkańcami — po to, żeby wiadomo było, jakie wymagania trzeba spełnić, aby realizować sprawę w sposób zgodny z przepisami.
Czy w Urzędzie Powiatowego Konserwatora Zabytków można załatwić sprawy związane z pracami archeologicznymi lub indywidualnym wpisem obiektu do rejestru zabytków?
Nie, sprawy dotyczące ochrony archeologicznej nadal pozostają w kompetencji Małopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków, podobnie jak wydawanie decyzji i zaleceń w odniesieniu do obiektów wpisanych do rejestru zabytków indywidualną decyzją (oprócz umieszczania na nich reklam, urządzeń i napisów). W takich przypadkach mieszkańcy są kierowani bezpośrednio do Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Krakowie przy ul. Kanoniczej 24.
Od początku działalności Powiatowego Konserwatora Zabytków w Wieliczce załatwiono 264 sprawy, z których oprócz konsultacji i spraw organizacyjnych związanych z utworzeniem Biura Powiatowego Konserwatora Zabytków, największą część stanowiły zalecenia konserwatorskie w zakresie remontów zabytkowych budynków i kapliczek, a także budowy nowych obiektów na obszarach objętych ochroną konserwatorską. Znaczną część spraw stanowiło współdziałanie z Wojewódzkim Urzędem Ochrony Zabytków w Krakowie oraz pozwolenia konserwatorskie na prowadzenie robót budowlanych i umieszczanie urządzeń technicznych na zabytkach. Powiatowy Konserwator Zabytków przyjmował również zgłoszenia i wnioski w zakresie usuwania drzew i krzewów.
W ujęciu terytorialnym najwięcej spraw związanych było z gminą Wieliczka, gdzie zarejestrowano 155 spraw, co świadczy o dużym natężeniu działań konserwatorskich na tym obszarze. Kolejne w kolejności były gminy Gdów, Kłaj, Niepołomice i Biskupice. Rozkład ten wskazuje na zróżnicowane potrzeby konserwatorskie w poszczególnych częściach powiatu wielickiego, z wyraźną dominacją miasta i gminy Wieliczka.
Galeria
